انواع مالیات در ایران / مالیات بر املاک و خودرو لوکس چیست؟

امید دهقانی – نظام توزیع بودجه ایران در سالیان گذشته همواره بر پایه‌ی فروش نفت قرار داشته است. این مسئله علی‌رغم گفته‌های مسئولین مبنی بر توجه به درآمدهای غیرنفتی، تغییرات چندانی به خود ندید. بنابراین مالیات به عنوان یکی از عناصری است که با توجه به تحریم‌های نفتی آمریکا، بیش از هر زمان دیگری در بحث تأمین بودجه در خصوص آن صحبت خواهد شد.

از طرفی یکی از اصلی‌ ترین مواردی که در ذهن مردم عادی نقش می‌بندد، مالیات بر درآمد آن‌هاست.

برخلاف تصور انواع مختلفی از مالیات در نظام مالیاتی کشور وجود دارد که با توجه به پیش‌بینی 175 هزار میلیارد تومانی دولت از محل مالیات‌ها، ضرورت شناخت این حوزه تنها مختص اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل نخواهد بود.

دولت‌ها

در ارتباط با دولت‌های سنتی، از دید منتسکیو (یکی از فیلسوفان سیاسی دوران روشنگری فرانسه) مالیـات در اصطلاح قسمتی از مال هر فرد است که به دولت می‌دهد تا از بخش‌های دیگر دارایی خود اطمینان یابد و با آسودگی خاطر از آن‌ها بهره‌مند گردد.

از طرفی تنها امنیت خارجی، امنیت داخلی، نظم، قانون و چاپ پول جزو وظایف دولت‌های سنتی تعریف شده بود و امور اقتصادی کلان جایگاه چندانی در حوزه وظایف دولت‌ها نداشت.

با توسعه جوامع و شکل‌گیری دولت‌های مدرن، وظایف بیشتری در حوزه اقتصاد به دولت‌ها محول شد. مانند:

  • حفظ ثبات سطح عمومی قیمت‌ها
  • حفظ ارزش پول ملی
  • مقابله با انحصارطلبی
  • ارائه کالاهای عمومی

از جمله مواردی هستند که بابت آن‌ها دولت‌ها مالیات اخذ می‌کنند.

 دولت‌ها در ادامه دریافتند که یکی از مهمترین مکانیسم‌های تنظیم‌ کننده فعالیت‌های بازار، ابزار مالی مالیـات است که در صورت استفاده بهینه از آن در مناسبات اقتصادی و روابط بین‌الملل، می‌توان جایگاه مطمئن و مستحکمی را پایه‌ریزی کرد.

از سویی دیگر مهم‌ترین وظایف نظام‌های مالیاتی، هدایت اقتصاد در مسیر درست آن است. در واقع اهرم مالیـات یکی از مهم‌ترین ابزار دولت‌ها در هدایت اقتصاد کشور به حساب می‌آید.

انواع مالیـات

طبق گزارش پایگاه خبری OECD (سازمان همکاری اقتصادی و توسعه که کشورهای عضو آن به اصول اقتصاد آزاد و دموکراتیک پایبند هستند)، راه‌های دریافت مالیـات و انواع نرخ‌های مالیاتی، در هر کشور متفاوت است. به طور مثال در آمریکا مردم علاوه بر پرداخت مالیـات به سطوحِ مختلفِ دولتی (شامل ایالت‌ها، شهرداری‌ها و نهادهای دیگر)، ملزم به پرداخت مالیـات به دولت فدرال و مالیات بر مشارکت نیز هستند.

از طرفی به عقیده کارشناسان اقتصادی، ابزاری مفیدتر از مالیـات بر درآمد وجود ندارد که استفاده از آن موجب توزیع برابر ثروت در جامعه شود. به همین دلیل می‌توان مالیـات بر درآمد را یکی از اصلی‌ترین ابزارهای مالیات در دنیا برشمرد.

مالیـات در ایران

مالیـات در ایران بر اساس چگونگی تعلق به کالاهای مورد مالیـات، به دو گروه مالیات مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شود.

تعاریف مختلفی از دو گروه مالیاتی ذکر شده وجود دارد؛ اما در یک تعریف کلی، اگر پرداخت کننده مالیات یک نفر باشد، آن مالیـات مستقیم محسوب می‌‌شود. در غیر این صورت، مالیـات غیرمستقیم خواهد بود.

  • مالیات مستقیم: درصورتی که مؤدی مالیاتی(شخصی که مسئول پرداخت مالیات است) یک نفر باشد، مالیات مستقیم به وی تعلق می‌گیرد. این نوع از مالیات مستقیماً و بدون هیچ واسطه‌ای از دارایی یا درآمد افراد اخذ شده و شامل
  • مالیـات بر درآمد
  • مالیـات بر دارایی

الف) مالیات بر درآمد: در این نوع مالیات درآمد اشخاص و شرکت‌ها (و نه ثروت آن‌ها) مبنای مالیات است. مالیات بر درآمد شامل مالیات بر درآمد حقوق، مالیـات بر درآمد مشاغل، مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی، مالیـات بر درآمد اتفاقی، مالیـات بر درآمد اجاره املاک و مالیات بر درآمد کشاورزی می‌باشد.

ب)مالیات بر دارایی: اساس و مبنای این نوع از مالیات، ثروت مؤدی است که به دو دسته‌ی مالیـات حق تمبر و مالیـات بر ارث تقسیم می‌شود. البته در قانون مالیات‌های مستقیم مصوب سال ۱۳۶۶، مالیات بر دارایی به پنج دسته‌ی زیر تقسیم می‌شود:

  • مالیـات سالانه املاک
  • مستغلات مسکونی خالی
  • اراضی بایر
  • ارث
  • حق تمبر

اما با اصلاحات قانون مذکور در سال 1380، تنها مالیات‌های ارث و حق تمبر باقی ماندند و سه مالیـات دیگر حذف شدند.

در پیش نویس لایحه اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم، چه تغییراتی اعمال شده است؟

همان‌طور که اشاره شد، در حال حاضر مالیـات بر درآمد اشخاص حقیقی به صورت منبع محور می‌باشد. اما در پیش نویس این لایحه، سیستم مالیـات ستانی از روش منبع محور به شخص محور تغییر پیدا کرده است که هدف از این تغییر، جلوگیری از فرار مالیاتی و توزیع بهتر درآمد عنوان شده است.

تغییر بعدی را شاید بتوان یکی از رویکردهای مهم دولت برای حمایت از بازار سرمایه دانست. در محور سوم این لایحه با هدف بهبود فضای کسب و کار، مالیات حق تمبر حذف شده است. همچنین مالیات به شرکت‌ها از 25 درصد به 10 درصد کاهش داشته است. از طرفی به منظور جلوگیری از شوک‌های قیمتی و بهبود توزیع ثروت، مالیـات بر عایدی املاک دو پایه مالیاتی جدید در قانون مالیـات بر دارایی تعبیه شده است که شامل مالیات سالانه املاک مسکونی (گران قیمت) و مالیـات سالانه خودرو (لوکس) می‌باشد.

چه کسانی از معافیت مالیـات مستقیم برخوردارند؟

 طبق ماده۲ قانون مالیات‌های مستقیم، وزارتخانه‌ها، مؤسسات دولتی، شهرداری‌ها و دستگاه‌هایی که دولت بودجه آن‌ها را تأمین می‌کند، مشمول پرداخت این نوع از مالیـات نمی‌باشند.

مالیـات غیرمستقیم: مالیات‌هایی هستند که به‌طور غیرمستقیم بر قیمت کالاها و خدمات اضافه شده و مصرف کننده نهایی متحمل پرداخت آن می‌شود. به بیان دیگر، این نوع از مالیـات روی مصرف کالاها و فعالیت‌هایی وضع می‌شود که به صورت غیرمستقیم بر درآمد تأثیر دارند و به طور معمول عموم مردم وجود آن را احساس نمی‌کنند. از مهم‌ترین انواع این مالیات، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • مالیـات بر واردات (حقوق و عوارض گمرکی)
  • مالیـات بر مصرف
  • مالیـات بر ارزش‌افزوده

مالیات بر واردات: در واقع درآمد حاصل از ماليات بر واردات کالاهای مختلف به کشور می‌باشد. این مالیات جهت حمایت از صنایع داخلی و جلوگیری از ورود کالاهای لوکس از سوی دولت وضع می‌شود. از انواع مختلف مالیات بر واردات می‌توان به حقوق گمرکي، سود بازرگاني، حق الثبت سفارش کالا، عوارض اتومبيل‌هاى وارداتي و عوايد جايگزين دروازه‌اى اشاره کرد.

مالیات بر مصرف: در این نوع مالیـات، مصرف‌کنندگان در زمان خرید کالایی خاص که بیشتر از آن مصرف می‌کنند، به همراه قیمت آن کالا مالیـات آن را نیز پرداخت می‌کنند. به همین دلیل اگر فردی از آن کالا بیشتر مصرف کند، مالیـات بیشتری پرداخت خواهد کرد. از جمله مهم‌ترین این کالاها می‌توان به دخانیات (سیگار) اشاره کرد.

مالیات بر ارزش‌افزوده: این نوع از مالیات در واقع تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری شده یا تحصیل شده در یک دوره معین است. به بیان ساده‌ اگر تولید یک کالا را مانند یک چرخه در نظر بگیریم، هرکدام از فعالین این چرخه (اعم از واردات مواد، تولید محصول، ارائه خدمات و غیره) متناسب با سهمی که در خلق ارزش کالای خود دارند مالیات پرداخت می‌کنند.

از طرفی هرچند این نوع از مـالیات در مراحل مختلف زنجیره از مؤدیان اخذ می‌شود، اما ویژگی اعتبار مـالیاتی در این نظام، سبب شده تا مؤدیان و فعالان اقتصادی بتوانند مـالیاتی را که روی نهاده‌های خود پرداخت نموده‌اند، از دولت پس بگیرند. به همین دلیل، فارغ از تعداد مراحل و زنجیره‌های اقتصادی، این مصرف کننده نهایی است که مالیـات بر ارزش افزوده را می‌پردازد.

مطلب پیشنهادی: ۵ نکته در خصوص برگشت زدن چک که باید بدانید

یک دیدگاه دربارهٔ «انواع مالیات در ایران / مالیات بر املاک و خودرو لوکس چیست؟»

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *