قوی سیاه و مدیریت ریسک

امید دهقانی – پیش از این‌که نخستین قوی سیاه مشاهده شود، انسان‌ها تصور می‌کردند قوها فقط سفید هستند. به همین دلیل همه‌ی تصاویر و حتا خیال‌پردازی‌ها از قو سفید بود. «سفیدی» بخشی جدانشدنی از مفهومِ قو بود. به همین دلیل وقتی نخستین قوی سیاه رنگ مشاهده و کشف شد درک بشر از قو هم اساساً تغییر کرد. پدیده‌ای که در این کتاب توضیح داده می‌شود ممکن است مصادیق ساده‌ای مانند رنگ قو یا مصادیق تاثیرگذاری مانند ارزش بازار سهام داشته‌باشد.

اثر پدیده‌ی قوی سیاه روی همه یک‌سان نیست. برخی بیش‌تر از دیگران از آن متاثر می‌شوند و برخی دیگر اصلاً تحت تاثیر قرار نمی‌گیرند. سنجش میزان تاثیر پدیده به این موضوع بستگی دارد که هر فرد چه‌قدر به اطلاعاتِ مرتبط با موضوع دست‌رسی دارد. هرچه دست‌رسی به اطلاعات گسترده‌تر باشد احتمال افتادن در دام قوی سیاه کم‌تر است و برعکس.

مثلاً تصور کنید شما روی اسب مورد علاقه‌تان شرط می‌بندید. اسمِ اسب «راکت» است. سابقه‌ی خوبی دارد و سوارکار ماهری نیز بر رکاب. رقیبانش ضعیف هستند و همه‌ی این اطلاعات شما را مصمم می‌کند تمام پول‌تان را روی راکت شرط‌بندی کنید. تپانچه‌ی شروع شلیک می‌شود اما راکت نه‌تنها پیش نمی‌افتد بلکه بیش از دو قدم از خط شروع جلوتر نمی‌آید و بعد روی زمین می‌نشیند. قویی که تا کنون سپید بود اکنون سیاه شده. شما براساس اطلاعاتی که در اختیار داشتید و منطقاً درست هم به‌نظر می‌آمد روی راکت شرط بستید اما بلافاصله پس از شروع مسابقه همه‌چیز را باختید. اما در این میان که شما و دیگر کسانی که روی راکت شرط بسته‌بودند ضرر کردید، فردی هم بود که از باخت راکت سود برد. صاحبِ اسب. او می‌دانست که راکت قرار است در اعتراض به بدرفتاری با حیوانات اعتصاب کند بنابراین شرط را روی باخت اسبِ خودش بست و در نهایت برنده شد. این همان دست‌رسی به اطلاعات است که باعث شد صاحب راکت از اثر پدیده‌ی قوی سیاه در امان بماند. اطلاعاتی که شما در اختیار نداشتید ولی او داشت.

این پدیده ممکن است به‌جای افراد گاهی به جامعه نیز آسیب بزند. در این‌گونه مواقع معمولاً این احتمال وجود دارد که چرخش کار دنیا نیز تغییر کند و فلسفه و فن‌آوری و فیزیک نیز از آن متاثر شوند. مثلاً کوپرنیک هنگامی که گفت زمین مرکز دنیا نیست، عواقب مهیبی به دنبال آورد. چون کشفِ او هم قدرت و سلطه‌ی کلیسا را زیر سوال می‌برد و هم نفوذ و اعتبار کتاب مقدس (انجیل) را. اما در نهایت همین اثر کمک کرد که کل جامعه‌ی اروپا، قدم در دورانِ تازه‌ای بگذارد و دگرگون شود.

مطلب پیشنهادی: شنیدن صدای مشتری به زبان ساده!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *